على اصغر شميم
148
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
كشور و تعهدات دولتى كه از زمان محمد شاه باقى مانده بود ، مواجه شد . بودجهى كشور در حدود يك ميليون تومان كسر درآمد داشت و فرار از پرداخت عوارض و ماليات براى فرمانروايان و حكام ايالات و ولايات عادى ثانوى شده بود . امير از يك طرف به وسيلهى معتمدان با نيروى نظامى جديدى كه ترتيب داده بود ، مالياتهاى عقبافتاده را وصول كرد و از طرف ديگر ، كليهى مستمرىهاى گزاف را كه بدون استحقاق به درباريان مىدادند از بودجه حذف نمود و علاوه بر آن اصل صرفهجويى در هزينه ، حتى هزينههاى دربار سلطنت و شخص ناصر الدين شاه را اجرا نمود و در اندكمدتى بين درآمد و هزينهى كشور تعادل برقرار ساخت . اما حذف مستمرىها و جلوگيرى از حيفوميل اموال و دارايى دولت ، جمع كثيرى از شاهزادگان و درباريان و نوكران دربار و حتى مهدعليا مادر شاه را كه از دخالت امير در امور اندرون شاه سخت به خشم آمده بود ، عليه آن مرد فداكار برانگيخت . 2 - اصلاح وضع نظام اميركبير چون خود مدتها در آذربايجان در دستگاه عباس ميرزا وليعهد ، زيردست محمد خان زنگنه اميرنظام سمت لشكرنويسى و بعدا منشيگرى نظام را داشت و با هيئتهاى نظامى اعزامى از فرانسه و انگلستان از نزديك آشنا و معتقد شده بود كه بايد اصول سازمانها و نوع تجهيزات ارتش ايران اصلاح شود ، با تجربياتى كه از اين راه اندوخته بود ، در دوران صدارت خود دست به اصلاحات نظامى زد . اين اصلاحات عبارت بود از : برقرار كردن جيره و مواجب معين براى افسران و سربازان ، ايجاد كارخانهى اسلحهسازى ( قورخانه ) ، تهيهى لباس اونيفورم به سبك نظام اتريش براى سربازان از پارچهى وطنى محصول ايران ، سعى در تهذيب اخلاق و روحيهى سربازان و منع و جلوگيرى آنان از تجاوز و تعدى به اموال مردم ، گروهبندى و ردهبندى و مشخص ساختن صفوف ارتش به سبك نظام اروپايى ، تهيه و نشر رسالات و كتبى در فنون نظامى ، بناى عمارت توپخانه در تهران و چندين سربازخانه در خارج پايتخت و پاسدارخانه و سربازخانهها و استحكاماتى در شهرستانها و مراكز مهم سوق الجيشى . 3 - توسعهى فرهنگ در مورد فرهنگ ، امير را بايد بانى و مؤسس فرهنگ نوين ايران دانست زيرا او به وسيلهى احياء روزنامه ، تأسيس مدرسه دار الفنون ، انتشار كتب فنى ، بهداشتى و اعزام محصلين به اروپا و استخدام معلمين اروپايى ، در حقيقت نقشى از آمال و آرزوهاى اصلاحطلبانه خود را جلوهگر